جرایم مالی

وکیل چک، سفته و وصول مطالبات در تهران، راهنمای جامع مطالبه وجه و توقیف اموال

طلب داشتن یک چیز است و وصول کردن آن چیز دیگری.

بسیاری از پرونده‌های مطالبه وجه نه به این دلیل شکست می‌خورند که حق با خواهان نبوده، بلکه به این دلیل که مسیر اشتباهی انتخاب شده یا تا زمان صدور حکم، دارایی قابل توقیفی از بدهکار باقی نمانده است.

در پرونده‌های مالی، پرسش اصلی فقط «آیا طلبکارم؟» نیست؛ پرسش این است که «اگر حکم بگیرم، از کجا وصول می‌شود؟»

سه مسیر متفاوت برای یک طلب

برای مطالبه یک طلب، بسته به نوع سند و شرایط پرونده، معمولاً بیش از یک مسیر وجود دارد:

  • اجرای ثبت، در مواردی که سند رسمی یا در حکم سند لازم‌الاجرا در اختیار است
  • دادگاه حقوقی، برای مطالبه وجه و خسارات
  • شکایت کیفری، تنها در صورتی که رفتار طرف مقابل عنوان مجرمانه داشته باشد

این سه مسیر از نظر سرعت، هزینه، میزان دسترسی به اموال و نتیجه با یکدیگر تفاوت دارند و در برخی پرونده‌ها می‌توان بیش از یکی را هم‌زمان بررسی کرد.

انتخاب مسیر نباید بر اساس عادت یا توصیه‌ی غیرتخصصی انجام شود.

چک برگشتی

چک همچنان رایج‌ترین ابزار پرداخت مدت‌دار در معاملات است و به همین دلیل بیشترین حجم پرونده‌های مطالبه وجه را تشکیل می‌دهد.

پس از برگشت خوردن چک، نخستین موضوعی که باید روشن شود این است:

  • گواهی عدم پرداخت با چه مشخصاتی صادر شده است؟
  • مشخصات مندرج در گواهی با خود چک مطابقت دارد؟
  • چک بابت چه چیزی صادر شده و آیا تعهد پایه انجام شده است؟
  • امضا، تاریخ و مبلغ بدون خدشه است؟
  • چک در وجه چه کسی صادر و چگونه منتقل شده است؟

بخش قابل توجهی از دفاع‌های طرف مقابل در پرونده‌های چک، به همین جزئیات شکلی و به رابطه‌ی پایه‌ی صدور چک برمی‌گردد.

چک صیادی و ثبت در سامانه

با اجرای سامانه‌ی صیاد، ثبت و تأیید چک در سامانه اهمیت عملی زیادی پیدا کرده است.

در پرونده‌هایی که چک در سامانه ثبت یا تأیید نشده، ممکن است وضعیت آن با چک ثبت‌شده متفاوت باشد و این موضوع بر مسیر قابل انتخاب اثر بگذارد.

پیش از هر اقدام، وضعیت ثبت چک در سامانه و مطابقت اطلاعات آن با برگه‌ی چک باید بررسی شود

سفته

سفته در ظاهر ساده است اما در عمل جزئیات آن تعیین‌کننده است.

مواردی که باید بررسی شوند:

  • سفته در مهلت قانونی واخواست شده است یا خیر
  • امضا و مشخصات متعهد
  • تاریخ صدور و سررسید
  • اینکه سفته بابت تضمین داده شده یا بابت بدهی
  • اینکه آیا تعهد پایه محقق شده است

سفته‌ای که به عنوان تضمین حسن انجام کار یا تضمین استخدامی سپرده شده، وضعیت حقوقی متفاوتی از سفته‌ای دارد که بابت یک بدهی مشخص صادر شده است.

تأمین خواسته و توقیف اموال

یکی از تعیین‌کننده‌ترین تصمیم‌ها در پرونده‌های مالی، زمان‌بندی توقیف اموال است.

اگر تا زمان قطعی شدن حکم، بدهکار اموال خود را منتقل کرده باشد، حکم گرفته‌شده ارزش عملی چندانی نخواهد داشت.

بسته به نوع سند و شرایط پرونده، ممکن است امکان درخواست تأمین خواسته پیش از صدور حکم وجود داشته باشد.

موضوعاتی که در این مرحله اهمیت دارند:

  • شناسایی اموال قابل توقیف
  • حساب‌های بانکی
  • ملک و خودرو
  • سهام و مطالبات نزد اشخاص ثالث
  • اموالی که مستثنیات دین محسوب می‌شوند

در بسیاری از پرونده‌ها، شناسایی به‌موقع اموال بیش از متن دادخواست بر نتیجه اثر می‌گذارد

خسارت تأخیر تأدیه

در مطالبات پولی، علاوه بر اصل طلب، ممکن است خسارت تأخیر تأدیه نیز قابل مطالبه باشد.

مبنای محاسبه، تاریخ شروع و شرایط تعلق آن باید در دادخواست به درستی مطرح شود؛ مطالبه‌ی نادرست یا مبهم می‌تواند باعث شود بخشی از حق واقعی نادیده بماند.

انتقال اموال توسط بدهکار

یکی از رایج‌ترین مشکلات در مرحله‌ی اجرا این است که بدهکار پیش یا پس از طرح دعوا، اموال خود را به نزدیکان منتقل کرده است.

در این شرایط باید بررسی شود:

  • زمان انتقال نسبت به زمان ایجاد دین
  • ماهیت واقعی معامله
  • رابطه‌ی طرفین معامله
  • وجود یا نبود ثمن واقعی

بسته به شرایط، ممکن است مسیرهای حقوقی برای بررسی این انتقال‌ها قابل طرح باشد.

اعسار و تقسیط

پس از صدور حکم، بدهکار ممکن است دعوای اعسار مطرح کند و درخواست تقسیط بدهی نماید.

این مرحله برای هر دو طرف اهمیت دارد:

  • برای طلبکار، بررسی ادله‌ی اعسار و وضعیت واقعی دارایی بدهکار
  • برای بدهکار، ارائه‌ی مستندات واقعی درباره‌ی توان پرداخت

پرونده‌ی اعسار یک مرحله‌ی تشریفاتی نیست؛ نتیجه‌ی آن می‌تواند تفاوت میان وصول یکجا و پرداخت چندساله باشد.

اشتباهات رایج

  1. طرح شکایت کیفری در موردی که اساساً عنوان مجرمانه ندارد
  2. تأخیر در توقیف اموال تا پس از صدور حکم
  3. ارائه‌ی اصل اسناد بدون نگهداری تصویر
  4. تسویه‌ی شفاهی بدون دریافت رسید یا مسترد نکردن چک و سفته
  5. مطالبه‌ی نادرست خسارت تأخیر تأدیه
  6. بی‌توجهی به رابطه‌ی پایه‌ی صدور چک
  7. آغاز پرونده بدون بررسی توان مالی واقعی بدهکار

چه مدارکی لازم است

  • اصل و تصویر چک یا سفته
  • گواهی عدم پرداخت یا واخواست
  • قرارداد یا مستندات رابطه‌ی پایه
  • مکاتبات، پیام‌ها و رسیدهای پرداخت
  • هر اطلاعاتی درباره‌ی اموال و فعالیت اقتصادی بدهکار

هرچه تصویر کامل‌تری از پرونده در اختیار باشد، انتخاب مسیر دقیق‌تر خواهد بود.